عزيز الله بيات

288

تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )

چنگيز خان در حدود سال 549 هجرى در مغولستان به دنيا آمد . بيش از سيزده سال نداشت كه پدرش يسوكاى بهادر درگذشت ، وى بعد از مرگ پدر رئيس قبيله قيات شد . ديرى نگذشت كه اقوام و قبايل مجاور سرزمين خود را يكى بعد از ديگرى به اطاعت درآورد و قلمرو خود را هم‌مرز با متصرفات سلطان محمد خوارزمشاه كرد . به همين سبب ، در صدد برقرارى روابط دوستانه با او برآمد . طولى نكشيد كه عده‌اى از بازرگانان مغولى عازم ايران شدند . غاير خان حاكم شهر اترار به كالاهاى آنها چشم طمع دوخت و همگى را كشت و همين عمل چنگيز را بر آن داشت كه با تمام نيروى خود به كشور خوارزمشاه حمله‌ور شود . در سال 615 هجرى آهنگ تسخير قلمرو سلطان محمد خوارزمشاه را كرد و در سال 616 هجرى لشكريان چنگيز به شهر اترار رسيدند . چنگيز پس از تصرف شهرهاى نور و زرنوق ، در همين سال بخارا را تصرف كرد و آن را با خاك يكسان گردانيد . در سال 617 هجرى سمرقند نيز به سرنوشت بخارا دچار شد . در سال 618 هجرى جرجانيه پايتخت خوارزمشاه سقوط كرد و عده زيادى قتل عام شدند . در همين زمان شهرهاى مرو و هرات و نيشابور يكى بعد از ديگرى به تصرف چنگيز درآمد . مقارن اين ايام سلطان جلال الدين خوارزمشاه پسر سلطان محمد در قصبه پروان نزديك غزنين شكست سختى به يكى از سرداران چنگيز وارد ساخت ، اما بعد از اين فتح بين سرداران سپاه بر سر تقسيم غنايم جنگى نزاع درگرفت . در چنين وضعى چنگيز به تعقيب جلال الدين آمد . جلال الدين كه تاب مقاومت در خود نديد ، با جنگ‌وگريز از رودخانه سند گذشت و خود را به هندوستان رسانيد . بعد از فرار جلال الدين ، چنگيز به مغولستان برگشت و در سال 624 هجرى درگذشت . اوگتاى قاآن ( 626 - 639 ه . ق . ) ( 1228 - 1241 م . ) اوگتاى قاآن پسر سوم چنگيز است كه جانشين او شد . به فرمان اوگتاى قاآن دو لشكر مأمور فتح سرزمينهاى غيرمفتوح شدند . بدين صورت كه يك لشكر رهسپار چين